การห่อตุ้มดินด้วยกระสอบหรือผ้าใบ (Ball and Burlap หรือ B&B) เป็นหัวใจของการล้อมย้ายต้นไม้ เพราะระบบรากและดินรอบรากคือสิ่งที่ทำให้ต้นไม้รอดหลังย้ายปลูก ในตอนแรกเราพูดถึงหลักการและการเตรียมตุ้มดินไปแล้ว ตอนที่ 2 นี้จะเน้นขั้นตอนการห่อและรัดตุ้มให้แน่น การเลือกวัสดุ การยกขนย้าย และข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
เลือกวัสดุห่อตุ้มให้เหมาะสม
กระสอบป่านหรือผ้ากระสอบธรรมชาติ – ย่อยสลายได้ในดิน ระบายอากาศดี เหมาะกับการย้ายระยะสั้นและปลูกภายในไม่กี่สัปดาห์
ผ้าใบหรือกระสอบพลาสติก – แข็งแรง ทนน้ำ เหมาะกับตุ้มขนาดใหญ่หรือต้องพักต้นไม้นาน แต่ต้องถอดออกก่อนปลูก เพราะไม่ย่อยสลายและขวางการแผ่ของราก
เชือกและลวด – ใช้รัดตุ้มให้แน่น สำหรับตุ้มใหญ่ควรใช้ตาข่ายลวดหรือสลิงช่วยพยุง
ขั้นตอนการห่อและรัดตุ้มดิน
1. ตกแต่งตุ้มดินให้เรียบ
หลังขุดล้อมได้ตามขนาด ให้ตัดรากที่ยื่นออกมาด้วยกรรไกรหรือเลื่อยคม ให้รอยตัดเรียบ อย่าใช้จอบกระชากราก เพราะจะทำให้รากฉีกและดินแตก ตกแต่งด้านข้างให้เป็นทรงกระบอกหรือทรงกระถางที่สอบด้านล่างเล็กน้อย
2. ห่อวัสดุรอบตุ้ม
พันกระสอบหรือผ้าใบรอบด้านข้างตุ้มให้ชิดดิน ปลายผ้าทับซ้อนกันพอสมควร แล้วดึงขอบบนเข้าหาโคนต้น ระวังอย่าให้วัสดุกดทับคอรากหรือเปลือกโคนต้นแน่นเกินไป
3. รัดเชือกให้แน่น
รัดเชือกรอบตุ้มเป็นแนวนอนหลายรอบ แล้วรัดแนวทแยงหรือแนวตั้งไขว้จากบนลงล่างคล้ายตาข่าย จุดสำคัญคือต้องดึงให้ตึงจนตุ้มดินไม่ขยับ ถ้าตุ้มหลวม ดินจะแตกและรากฝอยขาดระหว่างขนย้าย
4. ตัดรากใต้ตุ้มแล้วห่อด้านล่าง
เมื่อด้านข้างแน่นดีแล้ว จึงค่อย ๆ ขุดเซาะและตัดรากแก้วหรือรากใต้ตุ้ม แล้วสอดวัสดุห่อปิดด้านล่าง สำหรับต้นใหญ่ควรค้ำยันลำต้นไว้ก่อนตัดรากใต้ตุ้ม เพื่อป้องกันต้นล้ม
การยกและขนย้าย
ยกที่ตุ้มดินเสมอ ห้ามยกหรือลากด้วยลำต้น เพราะน้ำหนักตุ้มจะทำให้รากขาดและเปลือกช้ำ
ต้นใหญ่ใช้เครนหรือรถยก โดยคล้องสายรัดที่ตุ้มดินและหุ้มจุดสัมผัสลำต้นด้วยวัสดุนุ่ม
ระหว่างขนส่ง คลุมเรือนยอดด้วยตาข่ายพรางแสงเพื่อลดการคายน้ำ และรดน้ำตุ้มให้ชื้นเสมอ
ถ้ายังไม่ปลูกทันที ให้พักไว้ในที่ร่ม กลบตุ้มด้วยขุยมะพร้าวหรือดินชื้น
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ตุ้มเล็กเกินไป – รากที่เหลือไม่พอเลี้ยงเรือนยอด ต้นจะทรุดโทรมหรือยืนต้นตาย
รัดหลวม – ตุ้มแตกระหว่างยก รากฝอยขาดเกือบทั้งหมด
ทิ้งวัสดุสังเคราะห์ไว้ในหลุม – พลาสติกหรือเชือกไนลอนจะรัดรากและโคนต้นเมื่อโตขึ้น
ปลูกลึกกว่าเดิม – คอรากจมดิน ทำให้เปลือกโคนเน่าและรากขาดอากาศ
ไม่ค้ำยันหลังปลูก – ลมโยกต้นจนรากใหม่ขาด
หลังปลูกต้องดูแลอย่างไร
วางต้นไม้ให้ระดับคอรากเสมอหรือสูงกว่าผิวดินเล็กน้อย คลายเชือกและพับวัสดุห่อด้านบนออก ถอดวัสดุที่ไม่ย่อยสลายออกทั้งหมด กลบดินแล้วรดน้ำให้ชุ่ม ทำค้ำยัน และคลุมโคนด้วยวัสดุคลุมดินหนาประมาณ 5–10 เซนติเมตร โดยไม่ให้ชิดโคนต้น ช่วงแรกควรรดน้ำสม่ำเสมอและติดตามอาการอย่างใกล้ชิด
สรุป
การห่อตุ้มดินที่ดีต้องมีตุ้มขนาดพอเหมาะ รัดแน่น เลือกวัสดุถูกต้อง และยกขนย้ายโดยไม่ทำร้ายราก ขั้นตอนเหล่านี้ส่งผลโดยตรงต่ออัตรารอดของต้นไม้ สำหรับต้นไม้ขนาดใหญ่หรือมีมูลค่าสูง ควรให้รุกขกรประเมินและวางแผนการล้อมย้ายตั้งแต่ต้น
ดูเพิ่มเติม: การห่อตุ้มดินต้นไม้ ตอนที่ 1 และ บริการดูแลและขุดล้อมย้ายต้นไม้